De Mantra: een introductie

Mantra’s

Wanneer je gestrest bent of je geest druk is met dwangmatige negatieve gedachten, kan het reciteren van een mantra een nuttige – en bijwerkingsvrije – methode zijn om tot rust te komen, je innerlijke stilte weer te vinden en een positievere mentale en emotionele toestand te genereren. In boeddhistische beoefeningen kunnen specifieke mantra’s worden gebruikt om de geest meer compassie, meer helderheid of dieper inzicht te geven. Een mantra is een bijzonder krachtig hulpmiddel dat niet alleen geschikt is voor spirituele beoefenaars, maar ook voor iedereen die te maken heeft met de uitdagingen van het moderne leven.

Mantra. Voor sommige mensen roept het woord beelden op van magische wensen. Maar misschien associeer jij het wel met lekker zingen, of een vorm van gebed of toewijding. In het Boeddhisme worden mantra’s gebruikt als geavanceerde hulpmiddelen om ons te helpen bij het focussen op en ontwikkelen van gunstige en positieve gemoedstoestanden, zoals compassie voor anderen, of helderheid van denken. Door het steeds weer herhalen van de woorden en lettergrepen van een mantra geef je je geest iets te doen en raak je minder makkelijk afgeleid.

Het Sanskriet woord mantra is opgebouwd uit de wortel ‘man’, wat ‘geest’ betekent, en het achtervoegsel ‘tra’ wat vertaald kan worden als ‘gereedschap’. Deze vertaling laat heel mooi zien waar de mantra voor gebruikt wordt: het is een soort gereedschap voor de geest. In het Tibetaans boeddhisme wordt de mantra ook gezien als een middel om de geest te beschermen tegen negatieve gedachten en emoties.

Maar waarom is een mantra nou zo krachtig? Dit heeft verschillende redenen. Ten eerst zijn de authentieke mantra’s eeuwenlang vele malen gereciteerd. Hierdoor is er een sterke energie opgebouwd die nu nog steeds goed voelbaar is op het moment dat je werkt met een mantra. Daarnaast zijn mantra’s samengesteld uit juist die woorden en lettergrepen die de meest krachtige energie hebben. Ook het zingen of hardop reciteren van een mantra draagt bij: door de klanken te maken ontstaat er vibratie in je lichaam wat weer doorwerkt op het water en de cellen in ons lichaam. Daarnaast heeft vocale recitatie van mantra’s betrekking op de ademhaling, die vanuit een boeddhistisch oogpunt de subtiele energieën van het lichaam beïnvloedt. Zelfs mentale recitatie van mantra’s kan deze energieën beïnvloeden. Door een regelmatig ritme te geven aan de ademhaling en subtiele energieën, kan mantra-recitatie helpen dwangmatige, storende gedachten en emoties tot rust te brengen, ons kalmeren en de geest scherper en helderder maken.

De schrijfwijze van mantra’s kunnen sterk variëren. Dit komt omdat niet iedereen de Tibetaanse taal kan lezen. Daarom worden de mantra’s fonetisch opgeschreven, waardoor duidelijk wordt hoe je de mantra moet uitspreken. En het is maar niet afhankelijk van welke fonetische vertaling er gebruikt wordt gemaakt. Daarom kun je een mantra als Om Mani Padme Hung op verschillende manieren tegenkomen, zoals:

  • Om Mani Padme Hung
  • Om Mani Padme Hum
  • Om Mani Peme Hung

Feitelijk maakt het niet zoveel uit op welke manier je de mantra uitspreekt, het gaat veel meer om de intentie die je neerzet. Er is een boeddhistisch verhaal wat dit mooi weergeeft.


Het ware geluid van de waarheid

Er was eens een toegewijde monnik die, na zich jaren geconcentreerd te hebben op een bepaalde mantra, voldoende inzichten had verworven om te beginnen met lesgeven. De nederigheid van de student was verre van perfect, maar de leraren in het klooster maakten zich geen zorgen.

Na een paar jaar succesvol lesgegeven te hebben, had de monnik echter nog steeds zijn nederigheid niet verder ontwikkeld. Mensen leerden van hem, hij dacht echter niks meer te kunnen leren van anderen. Totdat hij hoorde dat er een beroemde kluizenaar in de buurt woonde die ontzettend veel kennis had. De monnik werd nieuwsgierig naar deze wijze man en besloot hem op te gaan zoeken. Misschien dat deze man hem nog wat kon leren?

De kluizenaar woonde alleen op een eiland in het midden van een meer, dus huurde de monnik een man met een boot in om naar het eiland te roeien. De monnik voelde veel respect voor de oude kluizenaar. Terwijl ze samen thee dronken, vroeg de monnik hem naar zijn spirituele beoefening. De oude man zei dat hij geen spirituele beoefening deed, behalve een mantra die hij in zichzelf voortdurend herhaalde. De monnik was tevreden: de kluizenaar gebruikte dezelfde mantra die hij zelf gebruikte – maar toen de kluizenaar de mantra hardop uitsprak, was de monnik met afschuw vervuld!

“Wat is er mis?” vroeg de kluizenaar.

“Ik weet niet wat ik moet zeggen, ik ben bang dat je je hele leven hebt verspild! Je spreekt de mantra verkeerd uit!” zei de monnik.

“Oh, maar dat is verschrikkelijk!” riep de kluizenaar.  “Hoe moet ik het dan uitspreken?”

De monnik leerde de kluizenaar de juiste uitspraak van de mantra. De oude kluizenaar was erg dankbaar en vroeg om alleen gelaten te worden, zodat hij meteen aan de slag kon. Op de terugweg over het meer dacht de monnik, die zich nu bevestigd voelde als een volleerd leraar, na over het trieste lot van de kluizenaar.

“Het is maar goed dat ik hem ben gaan opzoeken. Nu zal hij tenminste nog wat tijd hebben om correct mantra te oefenen voordat hij sterft.” Op dat moment merkte de monnik dat de bootsman er behoorlijk geschrokken uitzag. De monnik draaide zich om en zag de kluizenaar, die rechtop op het water stond, naast de boot.

“Pardon, alsjeblieft, ik vind het vreselijk om je weer lastig te vallen, maar ik ben de juiste uitspraak weer vergeten. Zou je het alsjeblieft voor me willen herhalen?” sprak de kluizenaar.

“Je hebt het duidelijk niet nodig,” stamelde de monnik; maar de oude man volhardde in zijn beleefde verzoek tot de monnik zich liet horen en vertelde hem opnieuw hoe hij dacht dat de mantra zou moeten worden uitgesproken.

De oude kluizenaar zei de mantra heel voorzichtig, langzaam, steeds opnieuw, terwijl hij over het wateroppervlak naar het eiland liep.


Kortom, hoe je een mantra ook uitspreekt, er is in ieder geval een breed scala aan toepassingen voor mantrabeoefening in het boeddhisme. Om te beginnen reguleren ze de ademhaling en subtiele energieën, waardoor onze geest kalmeert. Ze helpen ons vervolgens om gefocust te blijven op positieve gemoedstoestanden of emoties, zoals liefde en mededogen. Bovendien helpen ze ons lichaam, spraak en geest te integreren en harmoniseren. Ten slotte helpen mantra’s door diepere oefening ons toegang te verschaffen tot het subtielste niveau van geest met een focus op leegte, wat ons leidt naar het daadwerkelijk bereiken van verlichting ten voordele van iedereen.